Korzo UP#9 met Esmée Begemann

“Theater is een empathie-machine”

Van het cureren van Keti Koti Kumpulan in Korzo tot het werken met kinderen op de vlucht voor oorlog en geweld: theaterregisseur en performer Esmée Begemann (1996) zet verbeelding in voor een gelijkwaardige wereld aan de rand van ‘het systeem’. Wat drijft haar om te strijden voor inclusie, hoe ver reikt haar verantwoordelijkheid, en wat kun je als individu nou echt betekenen voor de rest van de wereld?

Esmée werd geboren in Leiden en groeide op in een Indisch gezin waar de eettafel altijd lang genoeg was om aangewaaide gasten te verwelkomen. Na haar middelbare school vliegt ze uit en volgt een regieopleiding aan het RITCS in Brussel en het YIP Sociaal Ondernemerschap in Zweden. De geschiedenis van haar grootouders uit gekoloniseerd Indonesië, van wie sommigen in Jappenkampen zaten, en haar eigen ervaringen als Indisch kind in Nederland zijn onlosmakelijk verweven met het werk dat ze maakt.

Wat houdt je momenteel bezig?

Ik heb net gerepeteerd voor de nieuwe muziektheatervoorstelling van Amanda Payne met een interessant vrouwelijk personage in een apocalyps wereld. En binnenkort vertrek ik met Flying Seagulls naar Roemenië, waar we spel brengen naar kinderen uit gemeenschappen die in diepe armoede leven. We zijn daar echt hun speelmaatjes en een tijdelijke vriend.

“Als je als kind niet meer kan dromen en je fantasie niet meer werkt, werkt de toekomst ook niet.”

Waarom voel jij je geroepen om anderen te helpen?

“Ik heb tijd, ik heb privileges en ik denk dat mensen een verantwoordelijkheid hebben in deze samenleving. Je moet je afvragen: tot welke werelden heb ik toegang en hoe verbind ik die met elkaar? Met spel en theater kan ik vanuit mijn vak iets van afleiding en verlichting bieden. Ik kan kinderen ruimte geven waarin gespeeld mag worden en zo geef ik ze agency terug over hun eigen fantasie. Als je als kind niet meer kan dromen en je fantasie niet meer werkt, werkt de toekomst ook niet.”

Als je terugkomt uit Roemenië begin je al snel aan de vierde Keti Koti Kumpulan op 30 juni: hoe verschilt deze editie van de vorige?

“Met deze vierde editie van Keti Koti Kumpulan verkennen we met mensen uit Indonesische- en Indische diaspora gemeenschappen, hoe hun slavernijverleden raakt aan dat van Suriname en de Nederlandse Antillen. Tussen die gemeenschappen ontbreekt het dialoog en willen we solidariteit oefenen. Deze editie krijgt het publiek meer ruimte om te reageren op en tijdens het programma en focussen we meer op gemeenschappen die zowel in Suriname als Indonesië leven: de Javaanse Surinaamse en de Balinese Hindoestaanse gemeenschappen.”

“Binnen een context van een postkoloniale samenleving heb je een hiërarchie in menselijkheid.”

Maar wat is solidariteit dan precies?

“Solidariteit is het besef dat ieders vrijheid en waardigheid met elkaar verbonden zijn, en dat we daarin samen verantwoordelijkheid dragen. In een postkoloniale samenleving, voor zover die postkoloniaal is, bestaat een hiërarchie in menselijkheid, waarin sommigen als ‘meer mens’ worden gezien dan anderen.”

En waar begon jouw solidariteit?

“Ik ben opgegroeid met het idee dat we wit en Nederlands zijn. Maar na school kwam ik dan thuis met vragen als: waarom vraagt iedereen dan waar ik vandaan kom? Toen ik me meer ging identificeren als persoon van kleur, voelde ik me ook meer solidair met andere mensen van kleur.”

Hoe train je die solidariteit vervolgens?

“Het is belangrijk om de focus te leggen op een gedeelde strijd: het herkennen van structuren van uitsluiting zonder verschillen uit te wissen. We ervaren niet hetzelfde, maar kunnen wel het gesprek aangaan en zien hoe lijnen van geschiedenis op elkaar lijken.”

Hoe gebruik je theater daarbij?

“Theater gaat over verhalen vertellen, en wat het onder andere onderscheidt van bijvoorbeeld zoiets als wetenschap, is dat het een empathie-machine is waarmee we ons kunnen verplaatsen in de ander. Het gaat via het hart en niet via het hoofd en je kunt er meer vanuit herkenning, gevoel en zachtheid spreken. Er is een quote van schrijver Ruth van de Steene die dat vangt: “De zachtheid daar wil ik wonen.” Ik denk aan mijn grootouders, voormoeders en vrouwen in vluchtelingenkampen die een familie moesten opvoeden én een huis moesten bouwen voor hun gezin. Die hebben niet de politiek gehaald en die krijgen geen lintje maar zijn voor mij grote inspiratie.”

En als jij als vrouw mij mag inspireren om hoopvol te blijven in barre tijden? Wat is dan jouw tip?

“De wereld staat in de fik. Maar als ik verstijfd ben en het allemaal echt even niet meer weet, vraag ik me af wat ik vandaag kan doen voor mijn directe gemeenschap: even je moeder bellen bijvoorbeeld. Want als je iets doet, ben je in ieder geval in beweging. Daarbij kan je iets gebruiken, wat ik zelf overigens niet altijd naleef: Stel jezelf de vraag wat je aan materie en emotionele capaciteit nodig hebt om veilig en gezond te blijven. Wat je dan dus niet nodig hebt, kun je delen.”

Wat maakt die gemeenschap zo belangrijk?

“Je kunt op allerlei niveaus tegen het systeem van ongelijkheid werken, en ik maak onderdeel uit van heel veel gemeenschappen, maar de gemeenschap waar ik direct contact mee heb is mijn ‘circle of influence’. Als je zorgt dat die gemeenschap sterk is, kan iedereen vervolgens voor elkaar zorgen.

Ik ben opgegroeid in een Indisch gezin, waar mensen altijd welkom waren om langs te komen om te blijven eten en slapen. Dat is misschien ook eigen aan gemeenschappen die niet tot een dominante groep behoren. Als het systeem niet voor je werkt, dan moet je zelf je eigen zorgstructuren bouwen. Wanneer iemand dan bleef eten was de boodschap: “Jij behoort nu tot onze gemeenschap”. En is de eettafel te klein? Dan gaan we met zijn allen op de grond zitten.”

Keti Koti Kumpulan is 30 juni in Korzo, het programma wordt binnenkort bekendgemaakt via deze pagina waar je ook meer informatie kunt vinden over het evenement.