Korzo UP #5 met Alison Isadora

“Als je je luisterveld opent, verandert je wereld.”


Alison Isadora is componist, violist, feminist en politiek filosoof. Op 15 januari presenteert ze nieuw werk tijdens Musical Utopias in Korzo. Ze komt oorspronkelijk uit Aotearoa/Nieuw Zeeland en bouwde de afgelopen veertig jaar een veelzijdig en indrukwekkend oeuvre op. Door alles wat ze doet, stroomt één centrale vraag: hoe kan muziek ons helpen onze verhouding tot de wereld te herzien, zodat de mens zich niet steeds opnieuw in het middelpunt plaatst? Maak kennis met deze wereldverbeteraar.

Alison woont inmiddels bijna veertig jaar in Nederland. Ze kwam hier als klassiek violist, maar haar muzikale achtergrond is allesbehalve eenduidig: punkbands, gamelan, barokensembles, nieuwe muziek. “Ik deed altijd veel tegelijk,” zegt ze. “En juist daardoor werd ik me steeds bewuster van hoe we samen muziek maken.”

Hoe kreeg dat besef vorm?

“Op mijn 22ste zat ik als tweede violist in een orkest. Ik merkte hoe hiërarchisch die structuur was. Je voert uit, kijkt op de klok, functioneert bijna als een ouderwetse kantoormedewerker waar de informatie maar in een richting plaatsvindt. Ik voelde heel sterk: dit maakt me niet gelukkig.” Niet zozeer de muziek zelf, maar de manier waarop ze werd georganiseerd: Wie spreekt, wie luistert, wie bepaalt het tempo, dat zijn geen neutrale vragen.”

Was dat anders aan het Conservatorium in Den Haag? 

“Ook hier werd ik geconfronteerd met traditioneel gedachtegoed. Ze waren naar binnen gekeerd en muziekgeschiedenis werd soms gepresenteerd alsof die los stond van de wereld, terwijl ze juist diep verweven is met machtsstructuren.”

Waarom is dat erg?

“Het wordt gevaarlijk wanneer een cultuur alleen zichzelf hoort. Als je niets anders hoort, kan het idee ontstaan dat jouw traditie superieur is. Dat zie je niet alleen in muziek, maar ook in bredere maatschappelijke overtuigingen over Europa, over witheid, over wat als ‘hoog’ of ‘goed’ wordt beschouwd.” 

Die gevoeligheid voor geschiedenis lijkt sterk verbonden met je achtergrond in Aotearoa / Nieuw Zeeland.

“In de jaren tachtig maakte ik van dichtbij mee hoe Maori-gemeenschappen (met vrouwen voorop), opkwamen voor land-, taal- en visrechten. Sindsdien zie je langzaam herstel: taal komt terug en land wordt teruggegeven. Het is verre van perfect want ongelijkheid bestaat er nog steeds, maar er is wel een deels collectief bewustzijn ontstaan, ook bij mij.”

Hoe werkt dat bewustzijn door in je muziek? 

“En paar jaar geleden rondde ik PhD af, waarin ik de relatie onderzocht tussen componist, uitvoerder, partituur, ruimte en publiek. Die rollen zijn niet statisch, ze ontstaan in relatie tot elkaar. Ik gebruik daarvoor graag het woord entanglement: verstrengeling. Muziek is ‘een situatie’ en onderdeel van een groter geheel. Dat idee sluit aan bij vrouwelijke denkers die me inspireren, zoals Donna Haraway (lees: Staying With The Trouble!) een filosoof met een wetenschappelijke achtergrond die het strikte onderscheid tussen natuur en cultuur ter discussie stelt en het tot één woord terugbrengt: natureculture.”

“Ik geloof dus niet in ‘de natuur’ als iets buiten ons, wij maken er deel van uit. Altijd.”

Hoe klinkt die overtuiging door in je werk? 

“Als violist kwam ik er al jong achter dat vogels het interessant vinden en als je heel hoog speelt. Ze gaan dan met je interacteren en ik heb vervolgens duo’s gemaakt met inheemse vogels. Later maakte ik in Nieuw-Zeeland veldopnames in een vogelreservaat midden in Wellington. Je hoort daarin altijd iets menselijks: een vliegtuig, een grasmaaier. Dat besef vind ik belangrijk: we kunnen onszelf niet uit het landschap wegdenken of er los van zien. Hoe we naar die geluiden luisteren, bepaalt hoe we onszelf ertoe verhouden. Luisteren vraagt om aandacht, en aandacht herschikt wat belangrijk is. In plaats van onszelf centraal te stellen, kunnen we onszelf ook ernaast zetten, dat noem je: de-centralising. 

Hoe komt dat terug in je stuk: Sharing Space (with a river) voor Musical Utopias?
In Sharing Space doorlopen we samen met musici van het Luna Quartet vier seizoenscycli gedurende 9 jaren in de uiterwaarden van de Rijn. Seizoenen brengen steeds weer andere klanken en andere frequenties. Veldopnames worden afgewisseld met live-spel, of live spel reageert of imiteert; soms klinkt zelfs een kettingzaag. Niet om te choqueren, maar om hoorbaar te maken wat er allemaal gebeurt. Wat betekent het voor een rivier als er straks geen smeltwater meer is?” 

Wat hoop je zo los te maken bij het publiek?

“Ik hoop dat het publiek tijd ervaart, verandering hoort, en zich afvraagt welke relaties mogelijk zijn. Met mensen, maar ook met ‘the other-than-human’.”

Het vraagt van je publiek om op een andere manier te luisteren, ik vind dat zelf best moeilijk. Hoe help je ons op weg?

“Ik hou soms gesprekken voorafgaand aan concerten of gebruik in Sharing Space tekst in de voorstelling. Niet om alles uit te leggen, maar om gereedschap aan te reiken. Soms werk ik ook met luistervragen: kun je horen wat ver weg is, wat dichtbij? Is het korrelig? Is het zacht? We zijn visueel sterk ontwikkeld, maar auditief vaak minder getraind.”

Kun je ons nu al wat van dat gereedschap geven?

“Ga een paar minuten zitten en luister naar je omgeving. Registreer wat je hoort, zonder oordeel. Je hoort dan ineens iets anders. En dat opent ruimte. Muziek is niet alleen emotie. Het is ook een zintuiglijke en intellectuele praktijk, een manier om vormen, processen en relaties te verkennen. Niet alles hoeft begrijpelijk te zijn. Soms is het genoeg om open te blijven.”

Hier  vind je tickets voor Musical Utopias op donderdag 15 januari met Luna Quartet & Alison Isadora!

Beeld Alison: Alex Schröder.